Brüksel’de daracık bir ara sokakta yaşıyorum.
Öyle dar bir sokak ki karşı apartmana elinizi uzatsanız neredeyse dokunacak gibisiniz.
Pencereler birbirine bakar, hayatlar birbirine yaklaşır.
İstemeseniz de komşunuzun sabah ışığını, akşam gölgesini, bazen de yılların sessizliğini görürsünüz.
Yıllar önce karşı evde İtalyan bir aile yaşardı.
Çocukları vardı.
Gelip giderler, sokakta hayatın o küçük telaşları yaşanırdı.
Bir kapı açılır, bir çocuk koşar, birileri alışverişten dönerdi.
Sonra zaman geçti.
Çocuklar büyüdü. Hayatlar değişti.
Ev yavaş yavaş sessizleşti.
Derken bir gün, o evde yalnızca yaşlı İtalyan komşumuzun kaldığını fark ettik.
Geçtiğimiz günlerde onun da vefat ettiğini öğrendim.
Bazı insanlar öldükleri gün hayatımıza girmezler.
Zaten oradadırlar.
Yıllardır hafızamızın bir köşesinde sessizce dururlar.
Bir gün duyduğumuz ölüm haberi, üzerlerine örttüğümüz sessizliği kaldırır ve biz, aslında ne kadar küçük
görünen bazı ayrıntıları ne kadar uzun süre taşıdığımızı fark ederiz.
Ben onu bir “bonjour” ile hatırlıyorum.
Karşılaştığımızda yüzüme bakar ve nezaketle:
“Bonjour.”
derdi.
Hepsi bu.
Bir kelime.
Fakat bazı kelimeler yalnızca kelime değildir.
İçlerinde bir insanın terbiyesi saklıdır.
Mesafesi, zarafeti, karşısındakine verdiği değer…
Bazen insanın yıllarca hatırladığı şey büyük bir olay değil, küçücük bir davranıştır.
Onun “bonjour”u da benim için öyleydi.
Bir de mutfak penceremden dışarı baktığım zamanlarda karşılaşırdık.
Sokak dar olduğu için pencereler birbirine oldukça yakındı.
Beni fark ettiğinde çoğu zaman hemen içeri çekilirdi.
Bunu neden yaptığını hiçbir zaman sormadım.
Belki rahatsız olmayayım diye.
Belki mahremiyetime saygı duyduğu için.
Belki de insanın her gördüğüne bakmak zorunda olmadığını bildiği için.
Oysa bakabilirdi.
Penceresi onun eviydi.
Gözleri onundu.
Kimse ona “Bakma.” diyemezdi.
Fakat o, yapabileceği hâlde yapmamayı tercih ediyordu.
İşte yıllar sonra aklımda kalan da bu oldu.
Çünkü insanın karakteri yalnızca yaptıklarında değil, yapabileceği hâlde yapmadığı şeylerde de görünür.
Terbiye, çoğu zaman bir başkasının sizi durdurmasına ihtiyaç duymadan sınırınızı bilmektir.
Merak edebileceğiniz hâlde merakınızın peşinden gitmemektir.
Bakabileceğiniz hâlde bakmamaktır.
Çünkü karşınızdaki insanın huzuru, sizin merakınızdan daha kıymetlidir.
Onun yaptığı tam olarak buydu.
Sessizce içeri çekilirdi.
Belki kendisi için hiçbir anlamı olmayan küçücük bir hareketti.
Ama benim için yıllar sonra bile hatırlanacak bir insanlık hâli oldu.
Ve o zaman bir şeyi daha düşündüm:
Güzel ahlâkın milleti yok.
Hayânın milleti yok.
Nezaketin de milleti yok.
Ben Türküm diyen nice insanda göremediğim bir inceliği İtalyan komşumda gördüm.
Bu, bir milleti diğerinden üstün tutmak değil.
Tam tersine, güzel ahlâkın milliyetle açıklanamayacağını anlamaktı.
İnsan ya inceliklidir ya değildir.
Ya başkasının sınırına saygı duyar ya da duymaz.
Ya bir başkasının huzurunu önemser ya da kendi merakını onun önüne koyar.
İyiliğin pasaportu yoktur.
Nezaketin bir ülkesi yoktur.
İnsan olmak ise bazen tam da kimsenin sizi görmediği yerde belli olur.
Bizim sokakta eskiden hiç yeşillik yoktu.
Ağaç yoktu.
Sadece duvarlar, kaldırımlar, pencereler ve beton…
Küçücük, sıkışık, gri bir sokaktı.
Sonra belediye köşe başlarına iki ağaç dikti.
Sadece iki ağaç.
Biri karşı köşede, diğeri bizim köşede.
Ama bazen hayatta büyük değişiklikler için büyük şeylere ihtiyaç olmuyor.
O iki ağaç sokağın bütün havasını değiştirdi.
Mutfak penceremin hemen dibinde büyümeye başladılar.
Dalları uzadı.
Yaprakları çoğaldı.
Ben de onları seyretmeye başladım.
Yağmur yağdığında kahvemi alıp pencerenin önüne geçerdim.
Dalların üzerinde biriken yağmur damlalarını izlerdim.
Yaprakların ucunda küçücük damlalar birikir, birbirlerine tutunur, ağırlaşır ve sonra sessizce aşağı süzülürdü.
Bir fincan kahve…
Bir pencere…
İki ağaç…
Biraz yağmur…
Ve insanın içinde beliren tarifsiz bir şükür.
Hayatın bazı güzellikleri ne kadar sessizdir.
Kimse onları haber yapmaz.
Kimse alkışlamaz.
Kimse görmez.
Ama insan, bir anlığına durup baktığında dünyanın aslında ne kadar büyük bir nimet olduğunu hisseder.
Sonbahar geldiğinde ağaçlar başka bir şey anlatmaya başlardı.
Rüzgâr eser, yapraklar dallarından kopup yere düşerdi.
Dallar sağa sola eğilir, kimi zaman kırılacakmış gibi görünürdü.
Ama kökleri toprağın derinliklerindeydi.
Fırtına geçince yeniden doğrulurlardı.
Onları izlerken insan ister istemez kendini düşünüyordu.
Çünkü bizim de rüzgârlarımız var.
Hayat kimi zaman bizi bir yana, kimi zaman başka bir yana savuruyor.
Bir gün elimizden bir şey gidiyor.
Bir kapı kapanıyor.
Bir insan hayatımızdan çıkıyor.
Yıllardır kurduğumuz bir plan bozuluyor.
Bir kayıp geliyor.
Bir imtihan başlıyor.
Ve biz çoğu zaman yalnızca kesilen dala bakıyoruz.
“Bitti.”
diyoruz.
Oysa ağaçlar bana başka bir şey öğretti:
Her budanmak yok olmak değildir.
Bir süre sonra ağaçların dallarını budamaya başladılar.
Evlerin ve pencerelerin önünü kapatmasınlar, insanlara rahatsızlık vermesinler diye dallar kesildi.
Ben üzülürdüm.
İçimden:
“Yeşil bir ağaç kime ne zarar verebilir ki?”
diye geçirirdim.
Bir dal…
Bir yaprak…
Bir gölge…
Ama dallar kesildikçe ağaçlar ölmedi.
Bir süre sonra yeni filizler verdiler.
Daha gür dallar çıkardılar.
Tekrar yeşerdiler.
O zaman anladım:
Demek ki her eksilme son değilmiş.
Hayat da bazen bizi buduyor.
Bir şeyi elimizden alıyor.
Bir kapıyı kapatıyor.
Bir insanı bizden ayırıyor.
Bir hayalimizi erteliyor.
Biz ise yalnızca kaybettiğimiz şeye bakıp hayatın bittiğini sanıyoruz.
Oysa belki biz kesilen dala bakıyoruz.
Rabbimiz yeniden çıkacak filizi biliyor.
Biz bugün neyin eksildiğini görüyoruz.
Allah ise yarının ne getireceğini biliyor.
Ne kadar aceleciyiz…
Bir sıkıntıyla karşılaştığımızda hemen hüküm veriyoruz.
Bir şey elimizden alındığında onun yerine ne geleceğini göremiyoruz.
Hâlbuki müminin hâli başka olmalı.
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyuruyor: “Müminin durumu gıpta ve hayranlığa değer.
Çünkü her hâli kendisi için bir hayır sebebidir. Bu özellik yalnız müminde vardır.
Sevinecek olsa şükreder; bu onun için hayır olur.
Başına bir belâ gelecek olsa sabreder; bu da onun için hayır olur.”(Müslim, Zühd, 64)
Ne güzel…
Sevinçte şükür.
Sıkıntıda sabır.
Nimette hamd.
İmtihanda teslimiyet.
Belki hayatın sırrı da burada.
Her şeyi kontrol etmekte değil, her şeyin Rabbimizin kontrolünde olduğunu bilmekte.
Ağaç fırtınanın ne zaman dineceğini bilmez.
Ama köklerinin toprağın derinliklerinde olduğunu bilir.
Belki insan da böyle yaşamalı.
Her şeyin nedenini bilmek zorunda değil.
Bazen yalnızca köklerini sağlam tutmalı.
Sabretmeli.
Beklemeli.
Rabbine güvenmeli.
Çünkü bazı şeylerin güzelliği, ancak zaman geçtikten sonra anlaşılır.
Yaşlı komşumun bana öğrettiği sessiz derslerden biri de güzel ahlâktı.
Bir başka hadis-i şerifte şöyle buyuruluyor:
“Haklı bile olsa çekişip didişmeyen kimseye cennetin kenarında bir köşk verileceğine kefilim. Şaka bile olsa yalan söylemeyen kimseye cennetin ortasında bir köşk verileceğine kefilim. Güzel ahlâklı kimseye de cennetin en yüksek yerinde bir köşk verileceğine kefilim.”
(Ebû Dâvûd, Edeb, 7; Tirmizî, Birr, 58; İbn Mâce, Mukaddime)
Belki yıllar önce karşı pencerede gördüğüm o küçücük nezaket, bana uzun uzun anlatılacak bir dersin anlatabileceğinden daha fazlasını öğretti.
İnsan bazen bir kitaptan değil, bir insanın davranışından öğreniyor.
Bazen bir vaazdan değil, bir “bonjour”dan…
Bazen büyük sözlerden değil, küçük bir incelikten…
Sonra ölüm geldi.
Geçtiğimiz günlerde onun vefat ettiğini öğrendim.
Yıllarca karşı evde yaşayan, bazen bana “bonjour” diyen, pencerede karşılaştığımızda beni rahatsız etmemek için sessizce içeri çekilen o yaşlı adam artık yok.
Şimdi karşıdaki pencereye baktığımda sokak aynı.
Ev aynı.
Pencere aynı.
Ağaçlar aynı.
Fakat bir kişi eksik.
İnsan ölüm haberini duyunca geçmişteki küçücük anların kıymetini başka türlü anlıyor.
Meğer bir selam da hatıra olabiliyormuş.
Bir nezaket de insanın zihninde yıllarca yaşayabiliyormuş.
Birinin sizi rahatsız etmemek için yaptığı küçücük bir hareket, ölümünden sonra bile hatırlanabiliyormuş.
Şimdi düşünüyorum:
İnsan bu dünyadan ayrılırken yanında ne götürüyor?
Evini mi?
Penceresini mi?
Eşyalarını mı?
Biriktirdiklerini mi?
Hiçbirini.
İnsan, geride bıraktığı hâli bırakıyor.
Bir iyilik…
Bir tebessüm…
Bir güven…
Bir selam…
Bir güzel davranış…
Belki de bu dünyada bırakabileceğimiz en kıymetli miras, arkamızdan birilerinin:
“İyi bir insandı.”
diyebilmesidir.
Ben onun hayatının tamamını bilmiyorum.
Kalbinden geçenleri bilmiyorum.
Nasıl bir hayat yaşadığını bütünüyle bilmiyorum.
Ama bana gösterdiği nezaketi biliyorum.
Ve onu güzel bir hatırayla anıyorum.
Toprağı bol olsun.
Şimdi yine mutfak penceremin önündeyim.
İki ağaç hâlâ orada.
Yağmur yağdığında dallarında damlalar birikiyor.
Rüzgâr çıktığında dallar sallanıyor.
Sonbahar geldiğinde yapraklar dökülüyor.
Hayat devam ediyor.
Fakat artık o ağaçlara baktığımda yalnızca ağaç görmüyorum.
Bir pencere görüyorum.
Yaşlı bir komşuyu hatırlıyorum.
Bir “bonjour” duyuyorum.
Güzel ahlâkı düşünüyorum.
Mahremiyeti düşünüyorum.
Sabretmeyi düşünüyorum.
Budanan dalları ve yeniden çıkan filizleri düşünüyorum.
Ve Rabbimizin bize her gün, fark etmeden, ne kadar çok şey anlattığını düşünüyorum.
Belki de yapmamız gereken yalnızca bakmak değil…
Görmek.
Sadece duymak değil…
İşitmek.
Sadece yaşamak değil…
Tefekkür etmek.
Çünkü bazen bir pencere bize mahremiyeti öğretir.
Bir ağaç sabrı hatırlatır.
Yağmur şükrü öğretir.
Budanan bir dal yeniden başlamayı gösterir.
Vefat eden bir komşu ise hayatın ne kadar kısa olduğunu hatırlatır.
Ve insan, bütün bunların ortasında şunu fark eder:
Dünya, bize ait olduğunu sandığımız şeylerle değil, bizden geriye kalanlarla anlam kazanıyor.
Evler kalıyor.
Pencereler kalıyor.
Sokaklar kalıyor.
Ağaçlar kalıyor.
Yağmur yine yağıyor.
Fakat insan gidiyor.
Geriye bazen yalnızca bir hatıra kalıyor.
Bir selam…
Bir tebessüm…
Bir iyilik…
Bir nezaket…
Ve belki yıllar sonra, karşı pencereden birinin zihninde hâlâ yaşayan küçücük bir “bonjour”.
Rabbim…
Bizi güzel ahlâktan ayırma.
Hayâyı ve takvayı üzerimize süs eyle.
İhlâsı kalplerimize yerleştir.
Dillerimizi zikirle güzelleştir.
Nimet verdiğinde şükretmeyi, imtihan ettiğinde sabretmeyi nasip eyle.
Bizi iyilerden eyle.
İyilerle karşılaştır.
İyiliği fark eden, kıymetini bilen ve yaşatan kullarından eyle.
Bir gün bu dünyadan ayrıldığımızda arkamızda kötü sözler değil, güzel hatıralar bırakalım.
Bir selamımız hatırlansın.
Bir tebessümümüz hatırlansın.
Bir nezaketimiz hatırlansın.
Bir gönlü incitmemiş olmamız hatırlansın.
Ve yıllar sonra biri bizi düşündüğünde:
“İyi bir insandı.”
desin.
Çünkü insan gider…
Ev kalır.
Pencere kalır.
Ağaç kalır.
Sokak kalır.
Fakat asıl iz, geride kalanların gönlünde kalır.
Rabbim o izi güzel eylesin.
Ve bize, bu dünyadan ayrıldığımızda arkamızdan güzel sözler söylenecek bir ömür yaşamayı nasip etsin.
Âmin.