Kıyamet günü Allah hakkında yalan söyleyenlerin yüzlerinin kapkara olduğunu görürsün. Kibirlenenler için cehennemde kalacak bir yer mi yok?”(Zümer, 39/60)
Bazen insanın söylediği bir söz, kendi hayatında küçük bir cümle gibi görünür.
Fakat o söz Allah hakkında söylenmişse, mesele artık çok daha büyüktür.
Çünkü Allah hakkında konuşmak, sıradan bir konu hakkında konuşmak değildir.
Allah’ın söylemediği bir şeyi O’na söylettirmek, O’nun helal kıldığını haram saymak veya haram
kıldığını helal görmek, din adına bilgisizce hüküm vermek büyük bir sorumluluktur.
Rabbimiz Zümer Suresi’nin 60. ayetinde bizleri çok çarpıcı bir kıyamet sahnesiyle karşı karşıya bırakıyor:
“Kıyamet günü Allah hakkında yalan söyleyenlerin yüzlerinin kapkara olduğunu görürsün.
Kibirlenenler için cehennemde kalacak bir yer mi yok?”
Ayette iki büyük tehlike yan yana zikrediliyor:
Allah hakkında yalan söylemek ve kibirlenmek.
Aslında bu iki günahın arasında derin bir bağ vardır.
İnsan bazen bilgisizliği yüzünden konuşur; fakat bildiği halde gerçeği kabul etmemek, hakikate
karşı büyüklük taslamak ise kibirle ilgilidir.
Allah hakkında konuşurken dikkatli olmak
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:“Kim benim söylemediğim bir sözü bana
isnat ederse, cehennemdeki yerine hazırlansın.”(Buhârî, İlim, 38; Müslim, Mukaddime, 2)
Düşünelim…
Bir insan, Peygamber Efendimiz söylemediği halde “Resûlullah şöyle buyurdu” dese, bunun ne
kadar büyük bir vebal olduğunu hadis bize açıkça bildiriyor.
Öyleyse Allah’ın söylemediği bir sözü Allah’a isnat etmekten daha fazla sakınmamız gerekmez mi?
Bugün din hakkında konuşmak çok kolaylaştı.
Bir mesaj geliyor, bir video izleniyor, sosyal medyada bir söz görülüyor ve hemen başkasına gönderiliyor.
“Hadiste böyle yazıyor.”
“Kur’an’da böyle geçiyor.”
“Allah bunu kesinlikle şöyle yapacak.”
“Şu günahın cezası kesin olarak budur.”
Peki gerçekten öyle mi?
İşte burada müminin diliyle birlikte sorumluluk duygusu devreye girmelidir.
Bilmediğimiz konuda susabilmek de bir fazilettir.
Kur’an-ı Kerim’de Rabbimiz şöyle buyuruyor:
“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme.”(İsrâ, 17/36)
Ne kadar önemli bir ölçü…
Her duyduğumuza inanmayacağız.
Her gördüğümüz sözü paylaşmayacağız.
Her dini bilgiyi araştırmadan başkasına aktarmayacağız.
Çünkü bazen insan farkında olmadan bir yalanın taşıyıcısı olabilir.
“Bilmiyorum” demek eksiklik değildir
Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan cümlelerden biri şudur:
“Bilmiyorum.”
Bir mesele hakkında bilgimiz yoksa “Bilmiyorum” demek bizi küçültmez.
Tam tersine, insanın haddini bilmesi onun olgunluğudur.
Hz. Ali’ye nispet edilen meşhur bir söz vardır:“İlim üç karıştır: Birinci karış ‘Biliyorum’dur. İkinci karış ‘Bilmiyorum, öğreniyorum’dur. Üçüncü karış ise
‘Bilmiyorum’ demektir.”
Bu anlayış bize güzel bir edep öğretir.
Din konusunda da insan her konuda konuşmak zorunda değildir.
Bazen susmak, yanlış konuşmaktan daha hayırlıdır.
Kibir: İnsanı hakikatten uzaklaştıran perde
Ayetin sonunda Rabbimiz şöyle buyuruyor:
“Kibirlenenler için cehennemde kalacak bir yer mi yok?”
Kibir, insanın kendisini başkasından üstün görmesidir.
Fakat kibir sadece insanlara tepeden bakmak değildir.
Bazen insanın hakikati kabul etmemesi de kibirdir.
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:“Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez.”
Sahabilerden biri:
“İnsan elbisesinin ve ayakkabısının güzel olmasını seviyor.” deyince Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle açıklamıştır:“Allah güzeldir, güzelliği sever. Kibir ise hakkı reddetmek ve insanları küçümsemektir.” (Müslim, Îmân, 147)
Ne kadar açık bir tarif:
Kibir, hakkı reddetmek ve insanları küçümsemektir.
Demek ki insan güzel giyinebilir, temiz olabilir, güzel bir eve sahip olabilir, güzel bir arabası olabilir.
Bunların kendisi kibir değildir.
Asıl mesele kalptedir.
Hak karşısında boyun eğebiliyor muyuz?
Hata yaptığımızda:
“Ben yanlış yapmışım.”diyebiliyor muyuz?
Bir başkasının bizden daha doğru söylediğini kabul edebiliyor muyuz?
Bize nasihat edildiğinde hemen öfkeleniyor muyuz?
İşte insanın kendi kalbine dönüp bakması gereken yer burasıdır.
Şeytanın imtihanı
Kibir denilince aklımıza İblis’in tavrı gelir.
Allah Teâlâ Âdem’e secde etmelerini emrettiğinde İblis itiraz etti. Kendince bir üstünlük iddiasında bulundu.
“Ben ondan daha hayırlıyım…” dedi.(A’râf, 7/12)
İblis’in düşüşünde yalnızca bir emir karşısında itaatsizlik yoktu.
Kendisini üstün görme vardı.
İşte kibir insanı böyle bir noktaya götürebilir.
İnsan bazen:
“Ben bilirim.”
“Ben daha iyi anlarım.”
“Bana kimse nasihat edemez.”
“Benim yaptığım doğrudur.”
diyerek farkında olmadan nefsinin peşinden gidebilir.
Oysa müminin yolu farklıdır.
Mümin, kendisini değil hakkı merkeze alır.
Dilimizi Allah’ın huzurunda düşünelim
Bir gün hepimiz bu dünyadan ayrılacağız.
Ne makam kalacak, ne servet, ne alkış, ne de insanların hakkımızdaki düşünceleri…
Geride amellerimiz kalacak.
Ve insanın diliyle söylediği sözler de onun hesabına dahil olacak.
Peygamber Efendimiz (sav)şöyle buyurmuştur:
“Kul, Allah’ın hoşnutluğunu düşünmeden bir söz söyler de Allah onun derecesini yükseltir.
Yine kul, Allah’ın gazabını gerektiren bir sözü önemsemeden söyler de onun sebebiyle cehenneme düşer.”(Buhârî, Rikāk, 23; Müslim, Zühd, 49)
Bir söz…
Sadece birkaç saniye sürer.
Ama bazen insanın hayatını değiştirir.
Bu yüzden dilimize sahip çıkmalıyız.
Özellikle de din adına konuşurken…
“Allah böyle buyuruyor.”
“Peygamberimiz böyle söyledi.”
“Bunun hükmü kesinlikle şöyledir.”
demeden önce iki kere düşünmeliyiz.
Gerçekten Allah böyle mi buyurdu?
Gerçekten Peygamber Efendimiz böyle mi söyledi?
Bu bilginin kaynağı nedir?
İşte bu sorular bizi büyük hatalardan koruyabilir.
Kibirden kurtulmanın yolu nedir?
Kibirden kurtulmanın en güzel yollarından biri, insanın kendi acziyetini hatırlamasıdır.
Bugün sağlıklıyız; yarın hastalanabiliriz.
Bugün güçlüyüz; yarın yatağa muhtaç olabiliriz.
Bugün konuşuyoruz; yarın bir kelime söylemeye gücümüz kalmayabilir.
Bugün insanların bize ihtiyacı var gibi görünüyor; yarın bizim bir başkasının yardımına ihtiyacımız olabilir.
Bütün bunlar bize şunu hatırlatıyor:
Biz kuluz.
Gücümüz sınırlı.
Bilgimiz sınırlı.
Ömrümüz sınırlı.
Ama Rabbimizin rahmeti sınırsızdır.
İnsan bunu gerçekten kavradığında başını kaldırıp insanlara üstünlük taslamak yerine Rabbine karşı başını eğmeyi öğrenir.
Son bir muhasebe
Geliniz, bugün kendimize birkaç soru soralım:
Ben Allah hakkında bilmediğim halde konuşuyor muyum?
Duyduğum dini bilgileri araştırmadan başkalarına aktarıyor muyum?
Bir hata yaptığımda özür dileyebiliyor muyum?
Benden küçük bir insanın doğru sözünü kabul edebiliyor muyum?
Bana nasihat edildiğinde hemen savunmaya mı geçiyorum?
Başkalarını küçümsediğim oluyor mu?
Kendimi başkalarından üstün gördüğüm anlar var mı?
Bunların her biri kalbimiz için birer aynadır.
Çünkü asıl mesele başkasının kusurunu bulmak değil, kendi kalbimizi düzeltmektir.
Zümer Suresi’nin 60. ayeti bize kıyamet gününü hatırlatıyor.
O gün insanın makamı değil, hakikate karşı tavrı önem kazanacak.
O gün kim olduğumuzdan çok, Rabbimizin huzurunda nasıl bir kalple durduğumuz önem taşıyacak.
Öyleyse bugün elimizde fırsat varken dilimizi doğru sözlere, kalbimizi tevazuya, hayatımızı Allah’ın rızasına yöneltelim.
Allah hakkında bilmediğimiz şeyi söylemeyelim.
Peygamber Efendimiz’e ait olmayan sözü ona isnat etmeyelim.
Hak karşımıza çıktığında nefsimize ağır gelse bile kabul edelim.
İnsanları küçümsemeyelim.
Çünkü hepimiz aynı kapının kuluyuz.
Ve hepimiz bir gün, hiçbir makamın ve hiçbir bahanenin bulunmadığı o büyük günde Rabbimizin huzuruna çıkacağız.
Allah’ım! Dilimizi yalandan, kalbimizi kibirden, nefsimizi gururdan muhafaza eyle.
Bize hakkı hak olarak gösterip ona uymayı, bâtılı bâtıl olarak gösterip ondan sakınmayı nasip eyle.
Bilmediğimiz şey hakkında konuşmaktan, bildiğimiz hakikati kibir yüzünden reddetmekten bizleri koru.
Kalplerimizi tevazu ile güzelleştir ve bizleri huzuruna temiz bir kalple gelen kullarından eyle.
Âmin.